منو جهت بارگزاری یافت نشد
MenuId:00000000-0000-0000-0000-000000000000

شهرستان گرمه


شهرستان گرمه

-جغرافياي سياسي شهرستان گرمه:

شهرستان گرمه در جنوب غربي استان خراسان شمالي  قرار گرفته و از شمال به شهرستان مانه و سملقان، از شمال غرب به استان گلستان، از غرب به استان سمنان، از جنوب و شرق به شهرستان جاجرم. اين شهرستان با مساحت 2300 كيلومتر مربع داراي 3 شهر، 23 روستا و 77 آبادي است. اقتصاد اين منطقه عمدتاً بر مبناي كشاورزي، دامپروري و در دهه ­هاي اخير حمل و نقل و صنايع وابسته است. با توجه به وضعيت اقليمي كشاورزي در بيشتر مناطق شهرستان به صورت آبي است و محصولات عمده زراعي عبارتند از گندم، جو، چغندر قند، پنبه، آفتابگردان، زيره و انواع صيفي­جات و محصولات باغي. جمعيت اين شهرستان در سال 1390 بالغ بر 24599 نفر برآورد شده است.

-جغرافياي طبيعي شهرستان گرمه :

شهرستان گرمه به طور كلي با توجه به ميزان بارندگي ­هاي سالانه جزو مناطق خشك قلمداد مي ­شود و اقليم سرد و خشك و نيمه ­بياباني دارد. در اين منطقه رودخانه دائمي وجود ندارد و كشاورزي منطقه مبتني بر آبياري با قنات و چاه­هاي عميق و نيمه عميق است. ارتفاعات واقع در شمال شهرستان كه از شرق به غرب در حاشيه شمال شهرستان امتداد دارد در مواردي بيش از 2000 متر ارتفاع دارند و به طور كلي در مناطقي مانند دشت و رباط قره بيل باعث ايجاد آب و هواي ملايم و مرطوب­تري شده است. با وجود اين بخش قابل ملاحظه ­اي از اقليم اين منطقه كويري و استپي است.

-پيشينه تاريخي شهرستان گرمه:

شهرستان گرمه به لطف موقعيت راهبردي خود بر سر راه­هاي كاروانرو هماره مورد توجه قرار داشته و از دوران پيش از تاريخ تا ادوار متاخر اسلامي به طور پيوسته نقش بارزي را در تكامل فرهنگي خطۀ خراسان ايفا كرده است. وجود محوطه­هاي بزرگ از دوره­هاي مس- سنگي و عصر مفرغ از قبيل منجاق تپه و تپه­هاي پيش از تاريخي در سراسر دهستان گلستان از جمله استقرارهاي پيش از تاريخي در اطراف روستاي دشت در پهنۀ شهرستان گرمه آن را به يكي از مهم ترين استقرارگاه ­هاي بشري در خراسان شمالي بدل كرده است. پراكندگي زياد محوطه ­هاي باستاني مربوط به دوران اشكاني و ساساني در اين شهرستان، از شكوفايي اين خطه در دوره تاريخي با بهره ­گيري از موقعيت مناسب آن بر سر راه ابريشم و معادلات سياسي و تجاري آن دوران حكايت دارد. وجود محوطه ­هاي وسيع و فراوان از دوره­ اسلامي از جمله ويرانه­هاي مربوط به چندين قلعه در اطراف شهر درق از قبيل محوطه­ خواجه سنگاور، نارنج قلعه و بسياري آثار ديگر، در كنار گزارش­هاي مورخان و جغرافيدانان دوره اسلامي مبني بر آباداني اين دوره نشان از رونق و شكوفايي اين منطقه در سراسر دورۀ اسلامي دارد. نزديكي اين منطقه به مراكز قدرت­هاي محلي همچون جاجرم و اسفراين شكوفايي اين خطه را دامن زده و باعث رشد فرهنگي آن شده بود. وجود چندين كاروانسرا و رباط همچون رباط عشق، رباط قره بيل و رباط دشت و نيز حوض انبار و آب انبارهاي ساخته شده در مسير راه ­هاي اصلي و فرعي براي استفاده مسافرين و كاروانيان، به بهترين وجهي شكوفايي منطقه در سده ­هاي مياني اسلامي را بازگو مي ­كند. اين منطقه تا اواخر دوره قاجار اهميت خود را حفظ نمود تا اينكه با ورود تجهيزات حمل و نقل مدرن، احداث راه ­هاي ترانزيتي و در پي آن حذف شبكۀ راه ­هاي قديم و متروك ماندن راه­هاي كاروانرو و كاروانسراها به تدريج از اهميت آن كاسته شد و به سرعت افول كرد.

موزه قلعه جلال الدين گرمه

شماره ثبت در فهرست آثار ملي: 1577

موقعيت: انتهاي بلواراما رضا (ع)

قلعه جلال الدين يكي از برجسته ­ترين قلعه ­هاي نظامي خراسان شمالي قلمداد مي ­شود كه در سده­هاي 7-6 هجري ساخته شده است. اين قلعه با مصالح سنگ و ساروج به صورت يك شش ضلعي منظم روي سطح ناهموار و صخره اي تپه اي بلنداحداث شده است. موقعيت جغرافيايي قلعه بر سر راه ارتباطي شهرها و مراكز مهم شمال شرق فلات ايران همچون نيشابور، جرجان، مرو و خوارزم اهميت راهبردي قلعه را دو چندان مي ­كرد.

قلعه جلال الدين از نظر ابعاد معماري در نوع خود كم نظير است و باروي آن در تراز پايين و تا ارتفاع 5 متري نزديك به 3 متر ضخامت دارد. روي هم رفته بلنداي بارو در ضلع شرقي حدود 15 است.

به علاوه چاهي به قطر حدود 3 متر در گوشه ي غربي حياط قلعه حفر شده است كه شايد دسترسي قلعه نشينان به منبع آب دايمي را فراهم مي كرده است. با توجه به بستر صخره اي قلعه، بي ترديد حفر اين چاه در دل سنگ از شاهكارهاي مهندسي در زمان خود بوده است.

با توجه به معروف بودن قلعه به «قلعه جلال الدين» و اينكه نمي توان آن را به يقين به هيچ كدام از شخصيتهاي معروف جلال الدين در تاريخ ايران منسوب كرد در ضلع شرقي موزه در طبقه اول شرح احوال و آثار شخصيتهاي معروف جلال الدين در قالب تابلوهايي به بازديدكننده معرفي شده است.

يكي از وي‍ژگي هاي منحصر به فرد اين موزه - قلعه كه آن را از نظر محتوايي از نمونه هاي مشابه خود متمايز ساخته شيوه پرده خواني و نقالي در آن است كه نوعي نمايشِ مذهبي و ملي ايراني است. در اين نمايش،داستان تصويري نقش شده بر پرده هاي درون هر برج به شيوه نقالي روايت مي شود كه طي آن وقايع تاريخي دوران مغول و مصايب اولياي دين با كلام آهنگين بازگو مي شود.

برج هاي موجود در موزه به اين نوع روايتگري اختصاص داده شده است و در هر برج پرده اي با داستاني جداگانه نصب شده است. از ويژگي هاي منحصر به فرد اين موزه استفاده از سيستم ديجيتال براي پخش اين نوع روايتگري در هر كدام از برج ها به صورت جداگانه مي باشد .

ساير قسمت هاي نمايشي موزه در مسيرهاي بازديد قرارگرفته كه اين ويژگي به بازديد امكان مي دهد تا ضمن حركت در مسير و مرتفع ترين قسمت هاي قلعه، با ويژگي هاي معماري نظامي، مصالح بكار رفته، خمره هاي تاريخي كار گذاشته شده در دل ديوارهاي قلعه و در نهايت شيوه هاي تدافعي قلاع تاريخي از نزديك آشنا گردد.

رباط عشق

موقعيت: روستاي رباط عشق، شهرستان گرمه

شماره ثبت در فهرست آثار ملي : 11062

رباط يا كاروانسراي عشق يكي از چندين رباط تاريخي شهرستان گرمه است كه در دورۀ تيموري بر سر شاهراه ارتباطي گرگان و نيشابور بنا شده است. شواهد موجود نشان مي ­دهد كه در دورۀ تيموري در اين محل كاروانسراي قديمي­ تري وجود داشته كه قدمت آن دست كم به قرون 5-4 هجري مي ­رسد و به دليل تخريب زياد به دستور ميرعلي شير نوايي، وزير دربار سلطان حسين بايقرا در كنار آن رباط كنوني را ساخته ­اند. كاروانسراي موجود پلان مستطيلي دارد و حياط مركزي آن يك صحن چهار ايواني است كه از هر طرف با غرفه ­هاي متعدد و اتاق ­هايي براي استراحت كاروانيان و نيز اصطبل ­هايي براي احشام آنها احاطه شده است. مصالح اصلي بنا سنگ، ساروج و آجر است و طرح كلي آن تا حد زيادي به رباط قلي شباهت دارد.

حوض انبار بيني ­دنباله

شماره ثبت در فهرست آثار ملي : 23258

موقعيت: 13 كيلومتري غرب شهر درق، شهرستان گرمه

اين حوض انبار با لاشه سنگ و ملات گل آهك ساخته شده و از دو بخش اصلي شامل دهليز ورودي و مخزن آب تشكيل شده كه با قوس نيم دايره و گنبد كلاخودي ساده پوشش يافته است. بناي حوض انبار كه از جمله بناهاي عام المنفعه ­ي دوره قاجار در منطقه به شمار مي ­رود براي نگهداري آب باران در مسير يك راه قديمي ساخته شده و مدت ها آب مورد نياز مسافران و چوپانان محلي را تأمين مي ­كرده است. چندين نمونه از اين حوض انبارها در مسير راه وجود دارد كه امروزه با ورود تجهيزات حمل و نقل پيشرفته به عرصه ­ي زندگي بشر و منسوخ شدن نظام ارتباطي كارواني، كاربري اصلي خود را از دست داده ­اند.