منو جهت بارگزاری یافت نشد
MenuId:00000000-0000-0000-0000-000000000000

شهرستان اسفراين

شهرستان اسفراين

- جغرافياي سياسي شهرستان اسفراين:

شهرستان اسفراين در جنوب شرقي استان خراسان شمالي قرار گرفته و از شمال به شهرستان بجنورد، از شمال شرقي به شهرستان شيروان، از شرق به شهرستان فاروج، از غرب به شهرستان جاجرم و از جنوب و جنوب شرقي به استان خراسان رضوي محدود مي ­شود. اين شهرستان با مساحت بالغ بر حدود 5345 كيلومتر مربع داراي 2 شهر، 2 بخش، 7 دهستان و 150 آبادي است. جمعيت شهرستان اسفراين در سال 1390 بالغ بر 127012 نفر برآورد گرديده است.

- جغرافياي طبيعي شهرستان اسفراين:

شهرستان اسفراين در دامنۀ جنوبي كوه ­هاي آلاداغ  و جنوب و غرب كوه شاه جهان قرار گرفته است. در جنوب، رشته ­كوه ­هاي كم ارتفاع ­تر و شامل كوه ­هاي جغتاي وجود دارد. عمده ­ترين مراكز سكونتي واحدهاي دشتي شامل دشت اسفراين و دشت صفي ­آباد هستند. با وجود اين در برخي دره ­هاي باز نيز استقرارهايي شكل گرفته است. به طور كلي آب و هواي شهرستان اسفراين معتدل با زمستان­ هاي سرد تا ملايم است. در نواحي شمالي شهرستان به دليل وجود انشعابات بينالود، آب و هوا معتدل كوهستاني و در مناطق جنوبي شهرستان به دليل نزديكي به كوير تابستان ­ها گرم و خشك و زمستان ­ها سرد است.

-پيشينه تاريخي اسفراين:

شهرستان اسفراين سابقه تاريخي كهني دارد و آثار بر جاي مانده از استقرارهاي پيش از تاريخ تا دورۀ اسلامي در سراسر اين شهرستان نشان از پويايي فرهنگ اين خطه در تاريخ ايران زمين دارد. محوطه­ ها و تپه­ هاي پيش از تاريخي در بخش هاي مختلف اين شهرستان از جمله محوطه ­هاي توي 1 و2 ، انجيرلي، چهل ­دختران و نيز استقرارگاه ­هايي همچون اردوگاه اردغاني، كه جملگي به دورۀ پيش از تاريخ تعلق دارند، نشان­ دهندۀ حضور فعال منطقه در عرصۀ پيش از تاريخ ايران ­زمين هستند. شهرستان اسفراين در دوره تاريخي، به­ ويژه در دوره ­هاي اشكاني و ساساني نيز همواره جزو ولايات مهم به شمار مي ­رفته و بارها در متون تاريخي و جغرافيايي از آن نام برده شده است. پراكندگي زياد آثار دورۀ اشكاني و ساساني در اين منطقه گواه شكوفايي اين خطه در آن دوران است. در دوره اسلامي نيز اسفراين به دليل قرار داشتن بر سر راه كاروان روي نيشابور به گرگان رونق خاصي يافته و بيش از پيش شكوفا شد. بازتاب اين شكوفايي را در پراكندگي فراوان آثار دورۀ اسلامي در اين شهرستان، ذكر نام منطقه در منابع كهن تاريخي و ظهور چهره­ هاي نامدار از اين خاك، طي قرون اوليه و مياني اسلامي مي توان شاهد بود.

شهر بلقيس

شماره ثبت در فهرست آثار ملي:4497

موقعيت: 3 كيلومتري جنوب شهر اسفراين

شهر بلقيس بقاياي شهر كهن اسفراين در خراسان شمالي است كه از سده هاي نخستين اسلام شكل گرفته و تا پايان دوره صفوي و اوايل قاجار زندگي در آن جريان داشته و به عبارتي بيش از هزار سال تاريخ اسفراين را در دل خود جاي داده است. شهر بلقيس شرايط و ويژگي هاي كامل يك شهر اسلامي را داراست و از بخش هاي مختلف شامل ارگ، شارستان و تاسيسات مختلف شهري چون بازار و مسجد و... برخوردار است. ارگ شهر بلقيس مهم ترين و شاخص ترين اثر اين مجموعة باستاني است كه از آن مي توان به عنوان يكي از بزرگترين سازه هاي خشتي در ايران نام برد. اين سازه بزرگ خشتي و چينه اي وسعتي حدود 51000 مترمربع دارد كه زماني 29 برج در اندازه هاي متفاوت حفاظت از آن را به عهده داشته اند. در گرداگرد ارگ يك خندق وسيع وجود دارد كه نفوذ پذيري قلعه را دشوارتر مي ساخته است. در محدودۀ حصار شهر(شارستان) آثار ديگري نيز قابل مشاهده است كه عبارتند از: 1- بقعه شيخ آذري شاعر و عارف قرن نهم هجري كه در قسمت شمالي شارستان شهر واقع شده است 2- راسته بازار در بخش مياني شهر، مشتمل بر بازار و بخش هاي اقتصادي شهر است كه مابين تپه منار در جنوب و شيخ آذري در شمال قرار گرفته است.3- محل معروف به تپه منار«كه با توجه به نوشته هاي مورخين، جغرافي نويسان و نيز كاوش هاي باستان شناختي احتمالاً محل مسجد در دوران اسلامي است » كه بخش هايي از آن را باستان شناسان كاوش كرده اند. به علاوه، دو بناي مهم ديگر هم خارج از حصار شهر بلقيس ولي در نزديكي آن قرار دارند: يكي بناي كاروانسراي معروف به  كهنه رباط در بخش شمال غربي شارستان شهر بلقيس و ديگري مجموعه اي معروف به يخدان ها كه در بخش جنوب غربي شهر تاريخي اسفراين قرار دارند

كاوش هاي باستان شناسي در شهر بلقيس از سال 1386 با انجام گمانه زني براي تعيين عرصه و حريم شهر شروع شد و تا كنون به طور مستمر ادامه داشته است. كاوش هاي شهر بلقيس منجر به كشف آثار فرهنگي-هنري نفيسي شامل انواع سفالينه ها و ظروف، سكه، كوره هاي سفالگري، بقاياي مسجد و آب انبار و آثار ديگري شده است كه روي هم رفته تصوير روشني از تاريخ اين شهر باستاني را ترسيم مي كنند. آثار به دست آمده از شهر بلقيس در موزه بزرگ باستان شناسي استان در بجنورد به نمايش درآمده است.

انجام مطالعات و كاوشهاي باستان شناختي منجر به معرفي شهر بلقيس و تبيين اهميت هاي فرهنگي آن شده و باعث تاسيس پايگاه ميراث فرهنگي شهر بلقيس در سال 1388 شد. از اين زمان، پايگاه شهر بلقيس به موازات كاوش هاي باستان شناختي، به انجام فعاليت هاي مرمتي در بخش هاي مختلف شهر به ويژه مرمت ارگ و نيز مقبره شيخ آذري پرداخته و برنامه هاي گسترده اي براي شناسايي و معرفي اين ميراث ارزشمند باستاني در دستوركار دارد.

محوطه هاي باستاني توي 1و2

شماره ثبت در فهرست آثار ملي:16974-16973

موقعيت: شهرستان اسفراين -500 متري جنوب روستاي توي

محوطه هاي باستاني توي 1 و 2 از قديمي ترين استقرارهاي دشت اسفراين محسوب مي شود كه سابقه اسكان در آن به دوره مس- سنگي تا قرون مياني اسلامي مي رسد. در محوطه توي با گذر از دوران پيش از تاريخ و در اواسط دوره تاريخي، بر روي بقاياي استقرارهاي قبل، قلعه اي ساخته شده است كه با توجه به موقعيت ويژه اش نقش مهمي در كنترل شريان هاي تجاري بر سر راه ابريشم ايفا مي كرده است. پس از متروك شدن اين محوطه به فاصله نزديكي در محوطه توي 2  قلعه مشابهي پي ريزي شده كه تا قرون مياني اسلامي فعال بوده است.