منو جهت بارگزاری یافت نشد
MenuId:00000000-0000-0000-0000-000000000000

شهرستان راز و جرگلان

شهرستان راز و جرگلان

-جغرافياي سياسي شهرستان راز و جرگلان:

شهرستان راز و جرگلان به مركزيت شهر راز، بخش­هاي شمال و شمال غربي استان خراسان شمالي را به خود اختصاص داده و از شمال با كشور تركمنستان، از شرق به شهرستان شيروان، از غرب به شهرستان مانه و سملقان و استان گلستان و از جنوب به شهرستان­هاي بجنورد و مانه و سملقان محدود مي شود. اين شهرستان با مساحت حدود 3138 كيلومتر مربع يك شهرو3 بخش دارد. جمعيت شهرستان راز و جرگلان در سال 1392 بالغ بر 65000 نفر برآورد گرديده است.

- جغرافياي طبيعي شهرستان راز و جرگلان:

بخش وسيعي از شهرستان راز و جرگلان مناطق كوهستاني و دره‌هاي نه چندان عميق است. به ­طور كلي اين منطقه زمستان ­هاي سرد و مرطوب و تابستان ­هاي گرم و خشك دارد. حوضه هاي آبريز منطقه شامل رود سومبار، رود جرگلان و رود غلامان در شمال منطقه و حوضه آبريز رود تنگه تركمن در جنوب محدوده شهرستان است كه از نظر اقليمي تحت تأثير تودۀ هوايي درياي مازندران قرار دارد. رشته كوه كپه ­داغ و دره سومبار در شمال به عنوان مرزي طبيعي بين تركمنستان و شهرستان قرار گرفته و از جنوب به ارتفاعات شهرستان بجنورد و شهرستان مانه و سملقان محدود مي شود.

بر اساس پژوهشهاي مقدماتي باستان­شناسي، شهرستان رازو جرگلان از دورۀ پيش از تاريخ(هزاره سوم پيش از ميلاد) مسكوني بوده و به دليل موقعيت راهبردي و منابع سرشار طبيعي اهميت ويژه­اي داشته است. وجود محوطه­هاي استقراري پيش از تاريخ در حوضه رود غلامان و تپه­هاي مربوط به دوره تاريخي در دره راز و دره جرگلان گواه سكونت مداوم بشر در پهنۀ اين شهرستان در دوران مختلف تاريخ بشري است.

- پيشينه تاريخي راز و جرگلان :

بر اساس پژوهش هاي مقدماتي باستان ­شناسي، شهرستان رازو جرگلان از دورۀ پيش از تاريخ(هزاره سوم پيش از ميلاد) مسكوني بوده و به دليل موقعيت راهبردي و منابع سرشار طبيعي اهميت ويژه ­اي داشته است. وجود محوطه ­هاي استقراري پيش از تاريخ در حوضه رود غلامان و تپه ­هاي مربوط به دوره تاريخي در دره راز و دره جرگلان گواه سكونت مداوم بشر در پهنۀ اين شهرستان در دوران مختلف تاريخ بشري است.

بقعه شاهزاده نبي غلامان

بناي شاهزاده نبي غلامان در 200 متري جنوب غلامان و مشرف به آن قرار گرفته‌ است اين بنا در سال 1318 به دستور سروان امير عباس ديباج حاكم وقت منطقه و به دست استاد شيخ علي نوروزي و به شاگردي محمد رحماني تجديد ساخت شد. از ساختارهاي قبل از مرمت و بازسازي بنا امروزه اثري باقي نمانده و تمامي ساختار امروزي بناي امامزاده مربوط به زمان پهلوي اول است. اين بنا به شكل شش ضلعي ايوان‌ دار و با مصالح عمده آجر، گچ، ملات گلي و چوب است. ايوان بنا رو به شمال قراردارد يك ورودي بنا از جهت ايوان و شمال است و ورودي ديگر بنا از جهت غربي است. بنا داراي دو سنگ نوشته يكي بر بالاي سر در ورودي و ديگري در بالاي سردر ايوان است كه به سال تجديد ساخت و سازندگان اشاره مي‌كنند. با توجه به پراكندگي تعداد زيادي قطعات كاشي و آجر لعاب‌دار گويا اين مصالح نيز از جمله تزئينات بنا بوده كه امروزه از بين رفته‌است. از چگونگي تزئينات بخش داخلي بنا به دليل مرمت و پوشش يك دست گچ، شواهدي باقي نمانده است. اين امامزاده در ميان مردم منطقه بسيار مورد احترام است و گورستان امروزي غلامان نيز در اطراف آن شكل گرفته است.

مجموعه تاريخي راز

قديمي‌ ترين شواهد توالي استقراري شهر راز، امروزه در مناطق شمالي آن در تپه تاريخي "باير قلعه" و تپه "مجاورسفيد" باقي مانده است. با توجه به شواهد باستان شناسي تپه باير قلعه بخش كوچكي از يك استقرار بزرگ روستايي از قرون ميانه اسلامي (قرن پنجم ه.ق تا به امروز) بوده‌است. تپه مجاور سفيد نيز بخشي از استقرار گذشته راز بوده كه كاربرد نظامي و حاكميتي داشته‌ است تپه مجاور سفيد در بخش شرقي تپه باير قلعه قرارگرفته و هنوز در بخش هايي از آن شواهد ديوار و استحكامات نظامي باقي مانده است. سومين اثر اين مجموعه گورستان تاريخي راز است كه در بخش جنوبي بافت امروزي شهر راز قرارگرفته‌ است و با توجه به سنگ نگاره‌هاي قبور آن، قدمت كاربرد گورستان تا دوران صفوي به عقب بازمي‌گردد. در بخش جنوب غربي اين گورستان بقاياي مقبره موسوم به فخررازي قراردارد كه در ميان اهالي منطقه بسيار مورد احترام است. با توجه به تخريب كامل سنگ قبر اين مقبره و از ميان رفتن شواهد باستان‌شناسي آن، از هويت اصلي شخص مدفون در آن اطلاع دقيقي در دست نيست. چهارمين اثر اين مجموعه درخت كهنسال "سرو" راز است كه در بخش مركزي بافت شهر قرار دارد اين درخت با عمر تقريبي800 سال به عنوان يك اثر طبيعي در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.

ارگ تاريخي آلمادوشن

ارگ آلمادوشن در بلندترين بخش كوهي استوانه‌ اي شكل و منفرد قرار گرفته‌ است. سطح اين كوه نسبتا مسطح است طول شرقي غربي اين قلعه، بيش از 100متر و عرض شمالي جنوبي آن حدود500 متر است. در تمامي بخش‌ هاي سطح اين كوه آوار و توده‌ هاي لاشه‌سنگ وجود دارد آواري كه هر كدام مخروبه‌هاي يك بنا بوده است. در جنوبي‌ترين سطح اين كوه و در نزديكي لبه پرتگاهي آن مخروبه‌ يك بناي مستطيل شكل بزرگ وجود دارد كه به نظرمي‌رسد مهمترين ساختمان اين قلعه بوده است. اسم اين اثر از روستاي آلمادوشن كه نزديكترين روستا به آن گرفته شده‌است. اين نام در زبان تركي " محل افتادن سيب" معني مي‌دهد. در خصوص قدمت و تاريخچه اثر مي‌توان گفت، ارگ آلمادوشن يك قلعه نظامي است كه از دوران اشكاني تا قرون ميانه اسلامي يعني قرون 6 و 7 هجري قمري كاربرد داشته‌است. ارگ آلمادوشن با توجه به موقعيت و ويژگي طبيعي از جهت نظامي در يك سير 1500 ساله يعني از دوران‌ هاي اشكاني تا قرون ميانه اسلامي حائز اهميت بوده است.

تپه ارگ بالا

قلعه ارگ بالا بر بلنداي بخشي مسطح از يك كوه با جهت شمال غربي- جنوب شرقي قرار گرفته است. طول شرقي غربي اين محدوده 300 متر و عرض شمالي جنوبي آن حدود 200 متر است. استحكامات و ساختارهاي قلعه تماما در بخش جنوبي آن است در ساير بخش‌هاي قلعه ديواره كوه عمودي است و صعود به آن ندارد. طول بارو كه تمامي بخش‌هاي جنوبي محدوده را مي‌پوشاند و مانع دسترسي ساده به داخل قلعه مي‌شود حدود 150 متر در جهت شمال شرقي- جنوب غربي است. تعداد برج‌ هايي كه در مسير اين بارو وجود داشته 5 عدد و نيم دايره‌ اي شكل بوده‌ است. در خصوص تاريخچه اين اثر با توجه به ساختارهاي تخريب شده و همچنين با توجه به تعداد زيادي قطعات خمره شكسته در سطح محوطه، مي‌ توان گفت اين اثر يك قلعه نظامي بزرگ از دوران اشكاني منطقه است. قلعه ارگ بالا با توجه به وسعت و موقعيتي كه در آن قرار گرفته است از جمله مهم ترين قلعه‌هاي نظامي منطقه شمال خراسان است.

محوطه تاريخي راستقان

اين اثر يك محوطه بزرگ استقرار روستايي از دوران‌هاي اسلامي ميانه يعني قرون 6 تا 8 هجري قمري در نزديكي روستاي راستقان است. طول شمالي جنوبي اين محوطه حدود 250 متر است كه وسعت آن از بخش‌هاي داخلي دره در حاشيه رودخانه شروع و تا ارتفاعات بالادست دره ادامه مي‌ يابد و عرض شرقي‌ غربي محوطه حدود 150 متر است. قرارگرفتن بقاياي يك ارگ نظامي در 100 متري شرق اين محوطه و يك گورستان بزرگ در فاصله 300 متري جنوب اين محوطه كه هر سه همپوشاني زماني دارند، از نشانه‌ ها و شواهد وجود يك مجموعه استقراري كامل از قرون ميانه اسلامي در اين محل است. وجود اين محوطه در كنار ديگر آثار ذكر شده اهميت مطالعه و بررسي باستان شناسي منطقه را دو چندان مي‌ كند.